Odwołanie darowizny
Darowizna Nieruchomości Opłaty Notarialne

Odwołanie darowizny – w jakich sytuacjach?

Odwołanie darowizny nie należy do częstych zdarzeń, ale nie jest to także zdarzenie odosobnione.

Czym może być spowodowane? W jaki sposób można odwołać darowiznę? Z jakimi kosztami trzeba się liczyć w takiej sytuacji?

Warto zapoznać się z poniższymi informacjami, aby być przygotowanym także na taką ewentualność.

Darowizna – szczegóły zagadnienia

Co to jest darowizna?

Darowizna (definicja oparta na Infor.pl) jest bezpłatnym świadczeniem czynionym przez darczyńcę na rzecz osoby obdarowanej. Wynikiem darowizny jest wzbogacenie obdarowanego kosztem majątku darczyńcy. Co ważne, darczyńca nie może oczekiwać od obdarowanego niczego w zamian.

W jaki sposób udziela się darowizny?

Do dokonania darowizny nieruchomości, prawa użytkowania wieczystego oraz prawa spółdzielczego wymagana jest forma aktu notarialnego. Niezachowanie tej formy powoduje nieważność czynności prawnej. Zastrzeżenie formy aktu notarialnego dotyczy zarówno oświadczenia darczyńcy jak i obdarowanego. Należy bowiem pamiętać, że darowizna jest umową – jedna strona musi zobowiązać się np. do nieodpłatnego przeniesienia własności nieruchomości, a druga strona musi na te bezpłatne przeniesienie wyrazić zgodę.

ODWOŁANIE darowizny

W jakiej sytuacji może pojawić się konieczność odwołania darowizny?

Kodeks cywilny stanowi, że darczyńca może odwołać darowiznę, jeżeli obdarowany dopuścił się względem niego rażącej niewdzięczności. Ustawodawca, zakłada, że ze względu na nieodpłatność świadczenia, obdarowany powinien być wdzięczny darczyńcy. Rażąca niewdzięczność otwiera darczyńcy furtkę do cofnięci darowizny. Warto zauważyć, że wyklucza się możliwość, aby darczyńca zrzekł się z góry swojego uprawnienia do odwołania darowizny.

Czym jest rażąca niewdzięczność?

Nie ma definicji rażącej niewdzięczności. Ze względu na zróżnicowane sytuacje życiowe niemożliwym byłoby stworzenie takiej definicji. Kodeks cywilny posługuje się zwrotem niedookreślonym, pozostawiając sądowi każdorazowo ustalenie, czy konkretne zachowania mieszczą się w zakresie tego pojęcia. Oceniając, czy przesłanka rażącej niewdzięczności jest spełniona, należy brać pod uwagę całokształt okoliczności konkretnego przypadku. Decydujące powinny być nie tylko kryteria obiektywne ale też subiektywne, tzn. odczucia darczyńcy, w tym poczucie jego krzywdy. Za rażącą niewdzięczność, najogólniej mówiąc, uznaje się naganne i wysoce niewłaściwe zachowanie obdarowanego względem darczyńcy. Nie podlega wątpliwości, że przesłanki tej nie spełniają: zwykły konflikt rodzinny, incydentalne sprzeczki, czy postępowanie z przedmiotem darowizny w sposób sprzeczny z wyobrażeniami darczyńcy.

Analizując orzecznictwo Sądu Najwyższego można wskazać przykłady rażącej niewdzięczności:

  • popełnienie przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub czci albo przeciwko majątkowi darczyńcy, w tym pobicie darczyńcy albo jego ciężkie znieważenie,
  • obmawianie darczyńcy przez obdarowanego wobec osób trzecich o postępowanie, które godzi w jego dobre imię,
  • bezczynność obdarowanego, trwająca wiele lat, polegająca na nieświadczeniu pomocy darczyńcy, mimo próśb i żalu o brak opieki.

Warto zauważyć, że obowiązek wdzięczności, jaki ciąży na obdarowanym, nie obejmuje osób jemu bliskich, czego nie zmienia okoliczność, że korzystają one z przedmiotu darowizny.

W jaki sposób można odwołać darowiznę?

Odwołanie darowizny jest jednostronną czynnością prawną darczyńcy. Polega na złożeniu przez darczyńcę obdarowanemu oświadczenia o odwołaniu darowizny. Oświadczenie powinno być złożone w formie pisemnej. Oznacza to, że do samego odwołania darowizny nieruchomości nie jest wymagany udział notariusza.

Jakie są skutki odwołania darowizny?

Ważne! Złożenie przez darczyńcę oświadczenia o odwołaniu darowizny nie powoduje nieważności umowy darowizny, ani też nie powoduje automatycznego zwrotu przedmiotu darowizny na rzecz darczyńcy.

W momencie złożenia oświadczenia o odwołaniu darowizny, powstaje dopiero obowiązek zwrotu przedmiotu darowizny. Obdarowany jest zobowiązany do zawarcia umowy, która ma na celu zwrotne przeniesienie przedmiotu darowizny na darczyńcę. Umowa przeniesienia własności nieruchomości musi być oczywiście zawarta, pod rygorem nieważności, w formie aktu notarialnego.

W przypadku odmowy zawarcia takiej umowy darczyńca może wytoczyć przeciwko obdarowanemu powództwo o nakazanie złożenia oświadczenia woli. W takim postępowaniu sądowym, sąd zbada zasadność odwołania darowizny i wyda orzeczenie zastępujące oświadczenie woli obdarowanego odnośnie zwrotnego przeniesienia przedmiotu darowizny na rzecz darczyńcy. Takie orzeczenie, najprościej mówiąc, zastępuje akt notarialny.

Kiedy niemożliwe jest odwołanie darowizny?

Możliwość odwołania darowizny wygasa:

  • gdy darczyńca przebaczył obdarowanemu – przebaczenie może być dokonane w dowolnej formie, a darczyńca musi działać z dostatecznym rozeznaniem,
  • gdy minął rok od dnia, w którym darczyńca dowiedział się o niewdzięczności obdarowanego – określenie rocznego terminu podyktowane jest skrócenie obciążającej obdarowanego niepewności co do jego sytuacji prawnej.

Darowizna a koszty

Jakie są skutki podatkowe odwołania darowizny?

Zgodnie z ustawą o podatku od spadków i darowizn opodatkowaniu podatkiem od spadków i darowizn podlega nabycie przez osoby fizyczne własności rzeczy znajdujących się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub praw majątkowych wykonywanych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej tytułem wymienionych w tym artykule czynności prawnych. Odwołanie darowizny, jako nie objęte zakresem ustawy, nie podlega opodatkowaniu podatkiem od spadków i darowizn. Po stronie darczyńcy, na rzecz którego zostaje zwrotnie przeniesiony przedmiot darowizny nie powstanie zatem obowiązek podatkowy.

Jakie koszty wiążą się z odwołaniem darowizny?

Jak wspomniałam wyżej, notariusz nie jest potrzebny do samego aktu odwołania darowizny. Udział notariusza będzie dopiero niezbędny przy zwrotnym przeniesieniu przedmiotu darowizny, będącego nieruchomością, użytkowaniem wieczystym lub spółdzielczym prawem do lokalu. Wynagrodzenie od takiego aktu notarialnego będzie obliczone zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości dotyczącym maksymalnych stawek taksy notarialnej. Jego wysokość będzie zależała od wartości rynkowej przedmiotu umowy przenoszącej własność.

Ponadto, obowiązkowym będzie uiszczenie opłaty sądowej za wpis darczyńcy w księdze wieczystej prowadzonej dla nieruchomości, w wysokości 200 zł.

Przypominamy, że w przypadku wszystkich czynności związanych z darowiznami nieruchomości, mogą Państwo liczyć na nasze fachowe doradztwo. Jeżeli potrzebują Państwo dodatkowych informacji – zachęcamy do kontaktu.

Do góry